Analyse & ...

Schematisch ziet de ideologische strijd er als volgt uit:

Conservatieven hebben belangstelling voor:
Politieke hiërarchie, macht, oorlog en belastingheffing.

Libertariërs hebben belangstelling voor:
Individuele vrijheid, recht, vrede en vrijwillige vormen van betaling.

Socialisten en Marxisten:
zijn tegen de oorlog tegen buitenlanders, maar vóór de oorlog tegen de bourgeoisie. Zij zijn tegen vrijheid en recht en voorstander van politieke hiërarchie, mits het de intellectuelen maar zijn die aan het hoofd van de bevolking staan.

De socialisten hebben ondanks hun grote verschillen met de libertariërs toch ook twee punten van overeenkomst. Ze hebben beiden belangstelling voor de economische wetenschap -iets wat niet van de conservatieven en liberalen gezegd kan worden, en ze zijn beiden erop gebrand om een einde te maken aan het parasitisme in conservatieve en liberale kringen.

Liggio voegde hier echter aan toe dat Karl Marx naast een bijna feilloze kennis van de geldtheorie bepaald onvoldoende kennis had van de theorie der verminderende meeropbrengsten en de functie van het ondernemerschap. In de twintigste eeuw zijn de strijdende partijen in de politiek vooral de conservatieven en de socialisten geweest, wat in vele opzichten loten van dezelfde ideologische stam zijn, zo besloot Liggio zijn voordracht.

Koen Raes stelde tegenover deze inleiding van Dr. Liggio een zeer doorwrocht verhaal over de meerwaardetheorie van Marx. Daaruit bleek alras dat ook de Heer Raes niets begrijpt van markten en het ondernemersrisico. Wel was hij bij zijn studie van het Libertarisme tot de verrassende ontdekking gekomen dat ook de libertariërs van een klassenstrijd spreken, zij het dat Raes nog moeite had om hun tweedeling te volgen. Libertariërs spreken immers over de strijd tussen de belastingproducenten en de belastingconsumenten. Meestal is dat tevens een strijd tussen de politiek georganiseerden en de ongeorganiseerden, tussen de gevestigde belangen en de krachten der vernieuwing.

Tijdens de discussie werd er voor Raes en zijn Marxisten nog een andere verrassing uit de libertarische hoed getoverd. Libertariërs zijn namelijk tegenstanders van democratie. Zij houden het meer op een beperking van overheidsmacht door rechtsregels en rechtsbeginselen zoals die te vinden waren bij de Romeinen en de Amerikanen, tijdens de hoogtijdagen van hun republiek.

Bij de libertariërs vindt men ook steeds meer aanhangers van de demarchie, een staatsvorm, die niet uitdrukkelijk de grenzen van het overheidsgezag vastlegt maar vooropstelt dat de overheid nimmer een monopolie mag bezitten, ook niet bij het beschermen van de rechten van de mens.

De gedachte dat de klassestrijd niet zou eindigen met een overwinning van de Marxisten, maar met een verdwijnen van de democratie - waardoor de klassestrijd eenvoudig opgeheven wordt - was het nieuwe perspectief waarmee de Marxisten die avond naar huis gingen.


Michiel van Notten
Oorspronkelijk gepubliceerd in Vrijbrief 76 (juni 1984)
Aangebracht door: Voorhoede
Bron

***

Analyse & Commentaar

---
Wanderer
---

(1): "opheffen van klassentegenstellingen": misschien toch niet in die bewoording. Libertariërs zijn voorstanders van classless capitalism. Een samenleving waarin het individu zich verzet tegen alles dat hem determineert: zijn geslacht, zijn ras, zijn sociale klasse, zijn genetische bagage, zijn omgeving en zijn omstandigheden. Daarin verwerpen wij radicaal de theorie van de maakbare mens, maar tevens het traditionalistisch mensbeeld waarin wordt gesteld dat de mens "gebonden" is aan zijn bloed en bodem. Het is dan ook het hoofddoel van de mens zich "absoluut" te maken en louter afhankelijk van de keuzes die hij maakt en de omstandigheden die hij kiest. De taak van de overheid - of liever gezegd gemeenschap - is dan het louter aanbieden en in stand houden van het meest ruime aanbod aan keuzemogelijkheden denkbaar (of wilbaar). Of er grenzen zijn aan de differentiatie wordt onder libertariërs vaak betwist. We zijn akkoord dat de mens de keuze moet hebben zichzelf te vernietigen of zijn vrijheid en zelfs keuzevrijheid op te geven, maar wat met de maatschappelijke kost? Dit is inderdaad een interessante discussie. Klassen zijn een zoveelste parameter van determinatie en de mens (die wel geboren wordt in een sociale klasse en zich wel degelijk omkleedt met een matschappelijke status, akkoord) heeft de taak ook dat deterministisch juk van zich af te werpen.

(2): "het einde maken aan het parasitisme van conservatieve en liberale kringen": Zeker waar. Wij verwijten de conservatieven een mensbeeld op te hangen dat gedetermineerd is. Akkoord, maar het is voor ons (zie hierboven) de taak van de mens zich te ontvoogden op alle mogelijke niveaus. Paradoxaal stellen wij immers wel dat de "absolute" mens de keuze heeft parasitair te worden en zich wederom te binden. Renteslavernij is hierbij uitgesloten omdat het zowel de absolute als de relatieve vrijheid in het gedrang brengt. Daarom hoort de libertariër rente en woeker te bestrijden, als vormen van ongeoorloofd parasitisme dat moeilijk in te passen is in een contractrechtelijke situatie. Dit verwijten wij immers ook de liberalen. Zij verdedigen immers een meritocratisch model waar de toon wordt gezet en de pas wordt bepaald door hen die de productiemiddelen en schaarse goederen in handen hebben. In het classless capitalism is er immers geen enkele vorm van -cratie. Enkel een communicatie tussen de bezitter van schaarse goederen en de persoon die er aanspraak op maakt. Woeker en rente, perfect inpasbaar in het liberaal model, is een vorm van -cratie, dus te verwerpen. Liberalen en libertariërs baseren zich wél allebei op natuurlijke orde, maar de natuurlijke orde van de liberalen is absoluut in haar huidige en eeuwige vorm, welk beloop ze ook neemt. De natuurlijke orde van de libertariërs is voorwaardelijk en eist eerst een prestatie van het individu, namelijk absolutisme door ontvoogding en de resulterende free choice. Maar wij verwijten de marxisten evenzeer parasitisme: wie immers in termen van klassen denkt, denkt in termen van meester en dienaar. Die scheiding bestaat niet in het libertarisme of is toch op z'n minst niet absoluut.

(3)/(4): "libertariërs zijn tegenstanders van de democratie": paradoxaal genoeg eigenlijk wel. Hoe hoog wij ook de "demos" in ons vaan dragen vanuit het perspectief van de public choice, verwerpen wij de "kratein". Kratein impliceert namelijk "sturing" van belangengroepen en democratie is dus het eeuwige getouwtrek tussen belangengroepen. In een particratie is het namelijk zelfs zo dat tegenstrijdige belangengroepen afspraken met elkaar gaan maken en het compromis als doel stellen, terwijl het compromis eigenlijk een onvermijdelijk gevolg dient te zijn, geen doel op zich. De wereld gaat niet zo zeer ten onder aan democratie, maar vooral aan particratie en de belangengroepen die ze vertegenwoordigt.

(5): "als de democratie verdwijnt, verdwijnen de klassen": Hoewel er een zekere kern van waarheid in zit, is deze stelling wel heel erg kort door de bocht. Het is echter een verdraaiing van een ander libertarisch kernthema: democratie (lees: particratie en bureaucratie) houdt de klassen en de klassenstrijd in leven. Democratie spint dus garen bij klassenstrijd en de miserie die eruit voort vloeit. Democratie impliceert het eeuwige tussenechelon van de belangengroepen en de lobbies.

Daarom is directe democratie, waar wij zo ijverig voor pleiten, helemaal geen democratie. Het is immers geen "sturing" of "beheersing", maar een loutere "keuze" die wordt gemaakt. En in die keuzes zit - en hoort! - geen lijn, geen beleid te zitten. Een beleid is een sturing in de richting van een belangengroep. Dat heeft helemaal niks te maken met "volonté général", laat staan "volonté de tous".

Als kruisvaarders van de subsidiariteit verwerpen bij nutteloze tussenechelons. De representatieve democratie (de wetgevende kamers) is voor ons een oligarchie van 150 + 71 + 94 oligarchen. De directe democratie met 6 miljard volksvertegenwoordigers is voor ons het hoogst te bereiken doel.

---
Heimdallr
---

"Een samenleving waarin het individu zich verzet tegen alles dat hem determineert: zijn geslacht, zijn ras, zijn sociale klasse, zijn genetische bagage, zijn omgeving en zijn omstandigheden. Daarin verwerpen wij radicaal de theorie van de maakbare mens, maar tevens het traditionalistisch mensbeeld waarin wordt gesteld dat de mens "gebonden" is aan zijn bloed en bodem. "

De maakbaarheid van de mens is inderdaad een laakbare theorie; net als het fatalistische karakter van die 'gebondenheid'. Maar het is toch ontegensprekelijk dat het gezin een primaire socialisatiefactor is? Het kind ondergaat dan niet geheel passief de invloeden van de ouders, omdat er nog altijd een vrije wil bestaat. Misschien kan men dan beter spreken van een actief proces. Een kind is immers geen programmeerbare robot. Maar toch is en blijft het gezin bij de meeste personen de 'instelling' die een zeer grote invloed heeft op de referentiekader dat men later zal ontwikkelen. Niet de enige invloed natuurlijk, aangezien latere, 'secundaire socialisatiefactoren', eveneens een sterke invloed uitoefenen. In hoeverre moeten wij ons dan verzetten tegen al hetgeen ons 'determineert'? Of in hoeverre mate zie jij het gezin (primaire socialisatie) en de directe sociale omgeving (secundaire socialisatie) als determinerende actoren? En waartoe leidt dat verzet?

---
Wanderer
---

Natuurlijk is de mens als individu én in zijn milieu en maatschappij onderhevig aan invloeden,
en inderdaad in de eerste plaats aan erfelijkheid en de invloed van het gezin.
Maar laten we duidelijk zijn dat "ontvoogding" impliceert dat je jezelf moet losrukken van iets reëels dat een feitelijke invloed heeft en dat ombuigen naar een "gewilde invloed".

Het is de libertarische menselijke plicht je los te maken van alles wat je determineert, daaronder ook "gezin", en je te binden (dus je vrijheid en teugelloosheid vrijwillig op te geven) aan jouw "preferred influences" (Rothbard). Voor mensen die het gezin hoog in het vaan dragen is dat het gezin, voor mensen die media hoog in het vaan dragen is dat media en voor mensen die kunst hoog in het vaan dragen is dat kunst etc. (cumul is uiteraard van toepassing)

Invloeden zijn een onmisbare schakel in de menselijke ontwikkeling, akkoord. Maar eens "gevormd", volgt de noodzakelijke "ontvoogding" om zelf een invloed te kunnen worden (ouder, eigenaar van de productiefactor "kennis" waarop iemand aanspraak maakt, gezagsdrager,...).

Deze revolte (de (r)evolutie van beïnvloed kind naar absolute mens naar gebonden mens) kent dus een zeker cyclisch verloop. De premisse "onafhankelijkheid" in zijn meest radicale en pure vorm leidt tot waarheid: cf. het fenomeen ascese. Wie het warme ouderlijk nest "ontvlucht" moet de waarde "gezinswarmte" vernietigen om zelf een soortgelijke waarde te kunnen opbouwen. Wij trekken dus de dynamiek van recht en orde in de Common Law door naar elk echelon van de persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling. Traditie is een vorm van macht over een volgende generatie en als libertariërs verwerpen wij macht. Liefde, maatschappij, seksualiteit, eerlijkheid, opvoeding, waarden en normen, economie, zelfs taal, interactie, wetenschap, tijdsbesef, leven en dood, noem maar op.

Elke generatie, en ja zelfs elk individu dient radicaal wat de voorafgaande generatie heeft opgebouwd voor zichzelf te vernietigen en dient daarna naar eigen oordeel en goedvinden zijn zelfbeeld en maatschappelijke structuur op te bouwen. Dat dit een exacte kopie is van wat de vorige generatie heeft opgebouwd, is zeker niet uitgesloten. Integendeel. Enige verschil is de puurheid. Wat je erft heeft een mindere reële waarde dan wat je verw-erft.

De sleutel zit hem in het dynamisme van het menselijk bestaan, de mensheid en de maatschappelijke continu-influx. Belangrijkste voorwaarde voor een revolte is kennis van hetgeen waartegen je revolteert. Pas door te bevragen en vooral - me dunkt - te deconstrueren komen we tot de essentie
van onszelf, de maatschappij en het allesomvattende. Overnemen zoals de traditionalisten wensen te doen (voorwie authenticiteit gelijkstaat met kwaliteit) veronderstelt geen bevraging. Controleren, zoals de marxisten wensen te doen, impliceert gebruik maken van het determinisme om de mens te voorspellen en dus te sturen. Revolte, deconstructie en wederopbouw zijn volgens ons hét pad naar "zuivere kennis", en dus een "zuiver ego" en "zuivere maatschappij".

Om te concluderen:

- in hoeverre moeten wij ons verzetten tegen de determinatie: inzoverre je dat zelf kiest natuurlijk. Libertariërs raden wel radicale ontvoogding aan, maar blijven trouw aan hun principe van de "preferred choice". Wie zich niet wenst te ontvoogden moet dat niet, maar enkel wanneer hij de onderworpen toestand verkiest boven de ontvoogde (hoewel dit weer impliceert dat je eerst via de cyclus-theorie jezelf moet ontvoogden om je dan weer te binden)

- over de determinerende actoren: Nuja, het eerste wat de ontvoogde mens dient te doen is "outsourcing" (uitbesteding voor de puristen onder ons). Dit is dus de fameuze "(her-)binding".
De cyclus van bevraging - revolte - deconstructie - wederopbouw, wederom dus. Je besteedt uit aan vaste waarden (traditie, gevestigde waarden en normen) in zoverre je vaste waarden prefereert boven eigen invulling (inzoverre die moest afwijken van de gevestigde orde natuurlijk).

- waartoe leidt dit verzet: dynamisme in individu en maatschappij. Traditionalisten werpen het - terechte - argument op dat libertariërs ervan uitgaan dat authenticiteit omgekeerd evenredig is met kwaliteit. Inderdaad. Daar gaan wij inderdaad van uit. Maar wij gaan er ook van uit dat de mens voldoening van zijn preferenties nastreeft en niet optimalisatie. Wij verwerpen maw de homo economicus. Als het individu authenticiteit prefereert boven dynamisme, houdt niks hem tegen voor authenticiteit te kiezen. Al zijn wij geneigd het niet te doen. De enige voorwaarde die wij stellen is de status van "vrije keuze" tussen authenticiteit en vernieuwing, die volgens ons alleen maar kan bereikt worden door de mens radicaal te ontvoogden.

---
Metamilitant
---

“De socialisten hebben ondanks hun grote verschillen met de libertariërs toch ook twee punten van overeenkomst. Ze hebben beiden belangstelling voor de economische wetenschap -iets wat niet van de conservatieven en liberalen gezegd kan worden, en ze zijn beiden erop gebrand om een einde te maken aan het parasitisme in conservatieve en liberale kringen. “

Daar stel ik me toch wel vragen bij. Eerder dan dat ze ‘beide belangstelling [hebben] voor economische wetenschap” kan dat beter verwoord worden als dat ze beiden uitgaan van een economisch, wetenschappelijk gekwantificeerd, wereldbeeld. Marxisten zijn hier schandalig wereldvreemd in, maar dat valt ook niet te verwonderen daar Marx het gros van zijn leven in de bibliotheek heeft doorgebracht en zodoende weinig vat op de realiteit had. Wat libertariërs betreft, je kan makkelijk van economische wetenschappelijkheid spreken wanneer je een anarcho-kapitalistische huls maakt die vervolgens vrijwillig door iedereen maar ingevuld dient te worden. Libertariërs zelf, zoals Wanderer hierboven, weten heus wel dat het om meer gaat dan kwantificering van factoren. In dit licht is het natuurlijk maar de vraag in welke mate conservatieven (of wat men hier daaronder verstaat) niet eerlijker zijn met hun poging grip te krijgen op een ongrijpbare materie, zelfs al gaat dit uit van subjectieve normen.

Wat het einde van parasitisme betreft, dat is ook maar subjectief. Ik geloof net als Wanderer niet echt dat Marxisten, met hun egalitair proletarisme, parasitisme bestrijden.

"[…] opheffen van klassentegenstellingen […]"

Ik stel me toch wel regelmatig de vraag in welke mate zowel libertariërs als marxisten hierin slagen. Volgens mij bestaat er (en schiet me hier nu maar voor af) een erfelijk/natuurlijk/… determinisme waar je gewoonweg niet omheen kan, en dat willens nillens bepalend zal blijven in een maatschappij. Als (perennialistisch) nationaal-anarchist geloof ik niet dat elke vorm van determinisme per se onrechtvaardig is. Om me er op zijn sloganesks makkelijk van af te maken, enkel onrechtvaardig determinisme is onrechtvaardig.

Wanderer spreekt zichzelf hieromtrent ogenschijnlijk tegen in de tweede helft van zijn tweede opmerking van zijn eerste antwoord, waarin hij de (ware) natuurlijke orde rechtvaardigt. Maar ik denk hem wel te kunnen snappen. Vraag blijft voor mij wel hoe dat volgens hem moet manifesteren in een maatschappij, en wel op elk ‘subsidiair niveau’.

In dit licht is de hamvraag voor mij vaak (en ik ben blij dat Wanderer het zelf min of meer opmerkt) in welke mate het verlangen overeenstemt met de realiteit. Individuele ontvoogding en het tot in den gloria herondervinden, daar ben ik voorstander van op zich, maar welk percentage van de bevolking kan dit? En wat met zij die dat niet kunnen? Worden zij in een libertarisch model niet aangezet tot een opdracht die eigenlijk niet voor hen weg is gelegd? Mei’68 en haar gevolgen zijn voor mij zelfs een perfect voorbeeld van dit anti-deterministisch individualisme. Bevraging? Ja. Revolte? Ook. Deconstructie? Dat ook. Maar wederopbouw? Daar is nog maar weinig deftigs van in huis gekomen…Een niet te emanciperen massa valt niet te emanciperen, ook al zullen ze dat zelf niet willen toegeven merk ik dan.