Uit den Ouden ...

Het nationalisme is eigenlijk een uitvloeisel van het solidarisme. Het kan op twee manieren benaderd worden: ofwel is het streven naar erkenning van een volk, het bewijs van de groepsgeest, die uit het solidarisme is gegroeid, ofwel is het een gevolg van het trekken van een parallel tussen de erkenning van iedere mens in zijn maatschappij en de erkenning van ieder volk in de wereldorde. In deze laatste optiek (ieder volk is verschillend, maar het ene niet meer dan het andere), past het even kort een passend antwoord te geven op personen, die graag schelden op anderen, omwille van huidskleur, levenswijze of religie. Wie zichzelf gerespecteerd wil zien door anderen, moet de anderen respecteren om wat ze zijn. Woorden zoals “makkak, nigger, vuile jood” zijn daarom anti-nationalistisch, wat sommige groepen verweten kan worden. Wie, zichzelf nationalist noemend, zich hieraan bewust schuldig maakt, is ofwel een dwaas die niet weet waar het op aankomt, ofwel een huichelaar. Al bij al moeten zulke uitwasssen vermeden worden: wie erkenning opeist, moet voorkomen dat men hem kan wijzen op inconsequenties of redeneringsfouten, die van een tegenovergestelde ingesteldheid getuigen.

Dit, als voorsmaak van hoe ik nationalisme opvat. Uit wat bestaat onze Westerse wereld, wanneer men een structurele analyse maakt? Antwoord: een gelijkenis in alle sectoren (economisch, politiek, sociaal, cultureel…), ondersteund door een mentaliteit, die in grond overal voorkomt (mits enkele uitzonderingen). Wat moet men bijgevolg hebben om een solidarisme goed genoeg te kunnen uitbouwen? Een structurele gelijkenis in alle sectoren, gedragen door een mentaliteit, waar ieder het in grond over eens is (en gezien de groeiende humanisering van de maatschappij, wordt de mogelijkheid ervan getoond). De vraag, waarover discussie kan bestaan, is de volgende: waar moet men beginnen om tot een verandering te komen? Moet men beginnen met een mentaliteitsverandering als zodanig te bewerkstellingen, of moet men beginnen met in de huidige structuren opklimmen (“te infiltreren”) om via de zelf bereikte macht, zijn geestesgenoten te bevoordeligen?

In tegenstelling met anderen, opteer ik voor de eerste keuze: de mentaliteitsverandering moet de b asis zijn, niet het meespelen in de bestaande structuren. De motivering kan best gebeuren door de twee alternatieven af te wegen.

Primo: Het is de mentaliteit, die structuren in het leven roept, hoewel het ook mogelijk is dat die structuren naderhand dienen om een mentaliteit in stand te houden. Een illustratie hiervan vindt men in de verhouding verzekeringsmaatschappij – verzekerde. In het liberaal-kapitalistische perspectief zijn er twee tegengestelde belangen: de ene probeert zoveel mogelijk geld los te peuteren terwijl de andere zo weinig mogelijk wil geven en zijn polissen zodanig probeert op te stellen, dat eventuele twijfels in zijn voordeel uitvallen. Waar beide partijen echter recht op hebben is veelal bijzaak: de hebberige ingesteldheid verhindert veelal rechtvaardigheid. Overigens werkt de houding van de ene die van de andere in de hand: beide partijen verwachten van elkaar een welbepaald egoïsme – bijgevolg zullen ze geneigd zijn zichzelf meer toe te eigenen dan waar ze recht op hebben. De mentaliteit schept structuren, die deze mentaliteit opnieuw bevestigt.

Secundo: De vraag is hoe men het beste zijn zelfstandigheid garandeert. Als men in de structuren opklimt en zelf de lakens uitdeelt, blijft men steken in de individualistische sfeer. Men miskent het feit dat, om zelfstandig te bestaan, men niet genoeg heeft aan een paar bekwame enkelingen, die overigens snel afsterven. Vertrekt men uit de mentaliteits-idee, dan steunt de zelfstandigheid op een volksovertuiging die veel beter gewapend is tegen tijdselementen. Ook zullen de bekwame personen talrijker zijn.

Tertio: Wie wil infiltreren, moet zich in de eerste plaats onthouden van het publiek kenbaar maken van zijn ideaal. Zoniet zal de heersende macht hem geen kans laten werkelijk belangrijke posities in te nemen. Het gevaar hierbij, is de waarschijnlijke vervreemding van zijn eigen volk, en daarnaast kan men zich niet gaan “opwarmen” bij geestesgenoten in momenten van verzwakking, waardoor het moeilijker wordt te weerstaan aan de heersende mentaliteit: men verliest zijn idealisme en speelt gewoon het spelletje mee. Een mooi voorbeeld is de “revolutionaire leraar die, eens getrouwd geraakt, zijn maatschappelijke plaats als deftige huisvader inneemt”.

Quatro: Het niet erkennen van de kracht van de massa, heeft verstrekkende gevolgen. De onderliggende redenering is dan: alles voor het volk, niets door het volk. Dit “verlicht despotisme” weigert elke bewustwording van het volk. Men vergete niet dat de Vlaamse beweging een volksbeweging is. Het dom houden van de grote hoop, verandert niet aan de situatie waarin de grote massa zich bevindt. Conclusie: Enkel een verandering van de top, die uiteindelijk de structuren zal behouden.

Er zijn vele argumenten op te noemen, maar dit zou àl te langdradig worden. De algemene idee waarop ik mij steun, is dat een verandering mogelijk is. De “infiltrant” zal dit ontkennen, mogelijk op historische basis: het is nog nooit gebeurd. Inderdaad, het is nog nooit echt geprobeerd. Tevens mag men niet ongeduldig zijn: een soortgelijk proces neemt eeuwen in beslag. (En hier rijst het grote probleem: de voortzetting op evenwaardige basis van wat ooit begonnen is).

De eerste vereiste is dus een strategie ontwikkelen, die een lange geldigheidsduur heeft. Als idealisten is het onze taak op dit vlak constructief werk te leveren. Want met schreeuwen alleen komt er niet veel aarde aan de dijk, zeker niet wanneer het zich beperkt tot afbreken en bekritiseren.

Hoe solidarisme nu in economische termen omzetten? Als basisconcept moet men – omwille van het solidarisme – een principieel menselijk uitgangspunt nemen (dit is tegelijkertijd een empirisch element). De mens staat centraal. De mens, in zijn dubbele hoedanigheid als persoon en als groepselement.

Als persoon, moeten volgende vereisten nagestreefd worden: herwaardering van “minderwaardig” werk, verkleining van de financiële verschillen ‘maar geen nivellering; er moet een verschil blijven), fundamenteel besef van eigen noodzakelijkheid in de groep, plichtsbesef…

Als groep, moeten volgende vereisten nagestreefd worden: besef dat samenwerken onontbeerlijk is, groepsbelang voor laten gaan t.o.v. individueel belang, nationaliseren van basisindustrieën (water, elektriciteit, vervoer, staal, textiel, gas), afschaffen van vakbonden en vervangen door informatie groepen (i.p.v. eisengroepen) die ieder per sector informatie verstrekt aan een overkoepelend bestuur dat gecoördineerd beslissingen neemt. Het spreekt voor zich dat dit alles een ideale poging is om een begin voor een alternatief los te werken. Waarom ons niet wagen aan het opstellen van een “solidaristisch manifest”? Een werkdocument bedachtzaam opgesteld, dat een uitgangspunt kan vormen voor verder denken en handelen. Het zou één van de eerste initiatieven zijn van onze vereniging, dat verder gaat dan ons eigen kleine groepje. Wie hiervoor belangstelling toont, en tot meewerken bereid is, is steeds welkom.

Guy de Paep

Signaal 8ste Jaargang februari/maart, P. 10-12, Ekonomisch Solidarisme
[Integraal overgenomen, spelling aangepast]