Een kritiek op het ...

Het begin van het einde van de traditionele sociopolitieke structuren van het Ancien Régime werd ingeluid door een aantal denkers van de 17de en 18de eeuw. Het liberalisme, en veel later het marxisme, zouden de begrippen ‘vrijheid’ en ‘gelijkheid’ hoog in het vaandel dragen. Nochtans waren zij geen nieuwe begrippen. Maar ze werden wel gerecupereerd door deze nieuwe stromingen die spoedig tot de uithoeken van de toenmalige Westerse wereld en daarbuiten zouden spreiden. Niet langer meer zou de bevolking onder de knoet liggen van de ‘hebzuchtige en corrupte adel’ en de ‘tirannieke absolutistische vorst’. Dankzij de fundamentele gelijkheid van de mens, gebaseerd op het ‘natuurrecht’, zou deze emanciperen uit zijn thans geketende situatie als ‘broeders’. Het gelijkheidsdenken begon met John Locke, de vader van de liberale staatsgedachte, die oreerde dat elke mens een ratio bezat en daarom met gelijke en onvervreemdbare rechten is geboren. Wanneer je een paar andere Verlichtingsfilosofen erbij haalt kom je tot de conclusie dat elk individu als een onbeschreven blad geboren wordt, in volledige gelijkheid. Maar dan slaat men de bal compleet mis. Het referentiekader wordt immers voor een groot deel bepaald door de sociale omgevingsfactoren waarin men geboren wordt. Een kind ondergaat, dan wel niet geheel passief, vanaf zijn eerste levensjaren de sterke invloed van de manier waarop de ouders hun kind opvoeden. Het gezin is een primaire socialisatiefactor, waar een basis wordt gemaakt van het referentiekader waarin het individu zich zal herkennen in zijn omgeving. Alleen daarom al kan men onmogelijk spreken dat mensen de facto gelijk zijn. (En inmiddels is de tabula rasa mythe ook al een tijd ontkracht, ondanks dat de intellectuele elite zich eraan vast blijft klampen. – nvdr.)

Ik vermoed dan ook dat dit soort van gelijkheidsdenken niet meer aan de orde is. Veeleer ziet men mensen de jure gelijk aan elkaar. Men ziet het als een ‘recht’ dat mensen gelijke rechten bezitten, ongeacht de functie in de maatschappij. Maar ook hier kan je enkele belangrijke kritische kanttekeningen plaatsen. Is het rechtvaardig om zomaar iedereen gelijk te beschouwen? Gelijkheid bestond in de Antieke wereld slechts in gesloten kringen (2), zoals bijvoorbeeld de klasse van de homoioi in het oude Sparta. Dit waren de elitesoldaten en de hoogste rang in de Spartaanse maatschappij. Maar een gehele maatschappij, ondanks haar stratificatie, als gelijk beschouwen zou men eigenlijk als een aberratie van het begrip ‘gelijkheid’ kunnen beschouwen. Gelijkheidsdrang is in feite helemaal geen nobel ideaal, maar negeert botweg de natuurlijke ongelijkheid die er bestaat. Als iedereen gelijk beschouwd wordt, is het individu x maar een schaamteloos duplicaat van individu y.

De gemeenschap herleiden tot een kwantificeerbare massa is mijns inziens een grove fout die de Verlichtingsfilosofen hebben begaan; al dan niet bewust. Voor mij is de gemeenschap organisch en fundamenteel ongelijk. Mensen worden niét gelijk geboren en al zeker niet als een onbeschreven blanco blad papier. Hoewel erfzonde uiteraard een laakbaar concept is, wordt het kind sterk bepaald door zijn directe en indirecte sociale omgeving. Ook al ontvoogdt de latere volwassene persoon zich, deze zal dit nooit volledig kunnen doen. Er zijn een aantal determinismen waaraan de mens niet kan ontsnappen. De acceptatie van deze determinismen vormt dan ook een van de basiselementen van een organische visie op de maatschappij. Een anorganische visie op het nationalisme is de Jacobijnse visie, waardoor het individu behoort tot een natie wanneer hij aan een aantal voorwaarden voldoet; of met andere woorden zich integreert in die maatschappij. Dit soort denken kan teruggebracht worden op het contractuele denken van Thomas Hobbes of Rousseau. Maar volgens organische nationalisten is het contractdenken een verkeerde kijk op de manier waarop gemeenschappen zich ontwikkelen.

Om nog even op het begrip vrijheid in te gaan, haal ik even een kort citaat van John Locke erbij: ‘De vrijheid van de mens in de natuurtoestand bestaat daarin vrij te zijn van een hogere macht op aarde en niet onder de wil en het wettelijk gezag van een mens te staan, maar slechts de natuurwet als regel te hebben’ (3). Locke en andere Verlichtingsfilosofen die zich warm maken voor de ‘vrijheid’ van elk individu beroepen zich dus op het natuurrecht. Het principe dat verwijst naar de ‘gelijke vrijheid’ van elk individu dat vanuit natuurrecht gelijke rechten kan genieten is de facto absurd. Vanuit de natuur bekeken ís er namelijk geen gelijkheid, maar juist differentiatie. Naar mijn mening moet vrijheid begrepen worden naar de mate waarin een persoon differentieert ten aanzien van andere personen. Het moet in diezelfde kwalitatieve en verschillende notie worden bekeken. Vrijheid kan dus niet samen gaan met het begrip gelijkheid, omdat in mijn ogen gelijkheid uitsluit dat men in vrijheid kan leven. En omgekeerd kan gelijkheid niet bestaan wanneer de vrijheid in absolute zin wordt opgevat. Het klassieke gezegde ‘liberatas summis infimisque aequanda’ haalt aan dat vrijheid gelijkaardig moet verdeeld worden naar boven en naar beneden. Deze distributie sluit uit dat gelijkheid zal bestaan ten koste van de menselijke differentiatie, maar dat er juist verschillende ‘vrijheden’ zijn die zich conformeren naar de eigenheid van dat individu. Vrijheid is in deze zin dus geen homogeen en universeel, maar kwalitatief en gedifferentieerd begrip.

Dat de moderniteit een aantal belangrijke verwezenlijkingen heeft teweeggebracht ontken ik alleszins niet. De (verstarde) sociale mobiliteit werd bijvoorbeeld enorm vergroot door het uitbreken van de Derde Stand. Maar anderzijds vind ik dat het Verlicht begrippenpaar ‘vrijheid’ en ‘gelijkheid’ gerelativeerd dient te worden. Zij worden bekeken als sacrale universeel afdwingbare termen. Er mag niet tegen worden bezondigd. Het is die universaliteit en onaanraakbaarheid die ik betwist. Dat er enkele perenniale waarden zijn die gedeeld worden door zowat elk volk op aarde ontken ik uiteraard niet. Zoiets is trouwens ook bewezen door vele antropologen (en de traditionalistische beweging zelf – nvdr.).

Universeel denkende ideologieën zijn echter ronduit gevaarlijk. Zeker als ze als dogma verkondigd worden. Francis Fukuyama concludeert, vanuit Hegeliaanse optiek, dat we aan het einde van de grote verhalen zijn gekomen. Het systeem dat we nu kennen, de liberale democratie, is het best mogelijke systeem. Wat denkt u, beste lezer, wat momenteel in Irak aan het gebeuren is? Juist ja, toepassing van die zogenaamde ‘universele afdwingbaarheid’ van het dogma van de liberale democratie.


Heimdallr
Comillito NSV!-Antwerpen
Stud. rer. hist.

[Heimdallr is Commilito en medewerker aan de Nationalistische Vormingscel. De meningen geuit in dit opiniestuk weerspiegelen echter niet noodzakelijk deze van de NSV!]

(1) De Franse Revolutie is immers mislukt. Waar zij zich vooral richtte naar de theoretische rede, vergat zij de praktische rede. Kant beschouwde deze twee soorten rede als een twee-eenheid. De theoretische rede was vooral gericht op wetenschappen, terwijl de praktische rede een maatschappelijke toepassing had.
(2) Dit hoeft ook voor een deel gerelativeerd te worden, omdat er nog ‘meer gelijken’ bestonden. Maar toch was de idee aanwezig dat gelijkheid bestond, maar altijd horizontaal. Nooit verticaal.
(3) LOCKE, John, ‘Over de burgerlijke regering’ in: Politeia: grote mannen over staat en maatschappij, deel 1, 269