Nationalisme en ...

Nationalisme en ecologisme, de twee beschouwingen lijken moeilijk samen te gaan. Of men is Ecologisch en links (lees Groen-met-uitroepteken) of men is rechts en anti-ecologisch (lees Vlaams Belang.) Desalniettemin is het niet altijd zo geweest. Voor 1970, het Jaar van de Natuurbeschermers, had de gemiddelde ecologist een non-politieke instelling en in de zeldzame gevallen waar een levensbeschouwelijke visie wel een rol speelde kon men toch wel van duidelijk conservatisme spreken. De Duitse natuurvereniging ‘Der Wanderfogel’ was hiervan in die tijd een voorbeeld. Ook mag het geweten zijn dat de eerste Agalev’ers, alsmede hun Franse, Duitse en Engelse tegenhangers, zich helemaal niet als links (of rechts) profileerden. Een prominente Fransman die aan het doopvont van ‘Les Verts’ heeft gestaan, maar er uiteindelijk uitgebonjourd werd (rara de rede,) gebruikte de slogan ‘Ni gauche, ni droite.’ Hoe dan ook, laat het bij deze dus duidelijk zijn dat het zeker niet als vanzelfsprekendheid moet genomen worden dat groen en rechts onverenigbare begrippen zijn.

Wat is ecologisch-conservatisme nu voor meneer de Martelaere. Voor hem staat een woord centraal, zijnde ‘natuur.’ En hiermee wordt eerder verwezen naar ‘de nature van’ dan naar de bloempjes en de bosjes. Volgens de Martelaere zijn dingen zoals ze zijn vanwege hun eigen aard. Hier kan men niet tegenin gaan, als men dat wel doet leidt het immers tot chaos. Vooraleer dit te verwerpen kan aangemaand worden er eens bij stil te staan en tot de kern door te denken. Meneer de Martelaere is een uitgesproken holist, dat kan men niet met reductionisme bekritiseren.

Op metafysisch vlak stelt meneer de Martelaere, in de context van zijn ecologisch-conservatisme, dat in een traditionele maatschappij (op de definitie hiervan gaan we verder nog op in) alles uit energie bestaat. De mens moest zich aan deze energie overgeven. Er zijn plekken met meer energie dan andere en deze werden daardoor tot heilig verklaard. Dit is de Heidense, of laten we zeggen pantheïstische, visie in een miezerig klein notendopje. Het Chinees taoïsme was hier heel duidelijk in, in plaats van tegen de stroming in te zwemmen kan je beter met de stroming mee drijven. De mens moet zich aldus schikken naar de natuurlijke loop der dingen, ze is er zelf immers deel van.

Met de komst van de drie grote religies (jodendom, christendom, islam) ontstond echter een breuk met dit pantheïsme. Het Monotheïsme wierp een grens op tussen mens en natuur, als zouden het twee losstaande begrippen zijn. De mens, geschapen door ‘God de Almachtige’ heeft immers het goddelijk recht van zijn schepper gekregen om naar eigen goeddunken over de natuur te beschikken. Dit was het breekpunt waarna het pas echt goed mis ging volgens meneer de Martelaere. Voor een verdere uitleg omtrent het monotheïsme tegenover het traditionele geloof raad ik iedereen het boek ‘Heiden zijn - vandaag de dag’  aan. Een meer toepasselijk boek over het onderwerp hier besproken is ‘The Way: An Ecological Worldview’  of ‘De Weg’  van Edward Goldsmith. Dit boek is een mooie handleiding naar meneer de Martelaere zijn holistische visie.

Waar dat meneer de Martelaere ideeën uit Goldsmith put, haalde Goldsmith respectievelijk de mosterd bij E. Lovelock. Lovelock heeft immers de Gaia-theorie, Gaia zijnde de Griekse godin van de natuur, bedacht. Hier draait alles rond evenwicht binnen het geheel, binnen Gaia, de aarde. Lang geleden, vooral met de drie grote religies, werd er besloten tot een duidelijk onderscheid tussen ‘Goed’ en ‘Fout.’ Dit dualisme wordt door Goldsmith aangeklaagd. Er is immers geen ‘Goed’ of ‘Fout.’ Er is enkel evenwicht. Een mooie metafoor hierbij is wat er gebeurt bij het drinken van een ijskoud glas water. Het lichaam zal min of meer haar temperatuur behouden, het zal streven naar evenwicht. Zo ook met Gaia, waarmee inderdaad direct gedoeld wordt op de opwarming van de aarde. Gaia is, net als de mens, een levend wezen, strevend naar, en in ideale situatie in, evenwicht. Dit is het bio-centrisme (in tegenstelling tot het anthropo-centrisme) of simpeler gesteld, de aarde-ethiek. Er is wel degelijk een Goed, namelijk als het stabiliteit, integriteit en schoonheid veilig stelt. Anders is het Fout.

Holisme troef. In de vroege jaren van Goldsmith was hij nog aanhanger van de systeemtheorie, een meer wetenschappelijke inductietheorie, die ook wel binnen zijn latere ideeën past natuurlijk. De systeemtheorie stelt dat alle niveaus met elkaar in verbinding staan, de een kan niet zonder de ander. Dit gaat van de molecule, over het lichaam, tot Gaia zelf.

Wij van de NSV! schuwen het abstracte absoluut niet, doch ga ik nu wel de voetjes en het corpus terugtoveren voor de rest van deze synthese. Laten we de koe bij de horens pakken en meteen het cruciaal onderscheid verklaren tussen ecologisch-conservatisme en alles behorend tot het groepje Groen-met-uitroepteken. Als er ziektekiemen het lichaam binnendringen, dan zal het lichaam trachten terug haar evenwicht te bekomen door, onder andere, koorts. Na het even rustig aan te doen zal het lichaam haar evenwicht terugvinden en zullen de vreemde lichamen verdwenen zijn. Deze reactie op het vreemde is een gezonde, natuurlijke reactie die zich ook manifesteert in het sociaal systeem. Xenofobie is niet meer dan sociale koorts, een verwering tegen de vreemde lichamen die het systeem binnendringen. De Martelaere toont aan dat hier wel degelijk sprake moet zijn van xenofobie en niet van racisme. Dit door het argument dat ‘anti-Fiji’ zijn niet bestaat, terwijl ‘anti-Turks/-Marokkaans/…’ schering en inslag lijken.

Aldus hier een combinatie van de Gaia-theorie en de systeemtheorie, en we kunnen gerust stellen dat het ‘systeem’ of Gaia behoorlijk ontregeld is.

Meneer de Martelaere deinst er niet voor terug zichzelf een radicaal-ecologist te noemen. Een stellingname van radicaal-ecologisten is, legt hij uit, dat deze ontregeling of verstoring van Gaia, het systeem, zich op 3 symptomen baseert. Deze heeft hij ons opgesomd en verklaard met de bedoeling dat wij ze in overweging nemen. Hij is nuchter genoeg te beseffen dat zijn Radicaal-Ecologische visie geen alledaagse visie is (tot zijn spijt) en juist heel wat mensen zal doen fronsen. Doch roept hij op om kritisch te blijven en niets bij voorbaat te verwerpen omdat het te confronterend zou zijn.

Een eerste symptoom is overbevolking. Over de eeuwen van ‘de beschaving’ heen heeft de populatie altijd een zeer vlakke, trage en constante groei gehad. Dit echter maar tot de 18de eeuw. Vanaf dat moment kwam er een bevolkingsexplosie door de bekende redenen. Dit leidde (en leidt) tot meer consumptie en meer vervuiling en des te meer welvarender men wordt, des te meer dit per hoofd van de bevolking geldt.

Er zouden nu toch wel enkele vraagtekens moeten verschijnen want dit stond toch echt niet in het laatste programmaboekje van Groen-met-uitroepteken en consorten. Inderdaad, zoals al eerder gesteld, sinds de jaren ’70 is dit steeds meer naar de achtergrond verschoven en nu zwijgt men stil. Het is immers ondenkbaar dat ‘groendenken’ xenofobie zou aanwakkeren, het linkse dogma rendeert hun strijd voor de ecologie hierdoor tot verloren moeite.

Doch ook van de kant die overbevolking wel aankaart is er doorgaans weinig goeds voor radicaal-ecologisten volgens meneer de Martelaere. Vlaams Belang en consorten erkennen de overbevolking, maar stellen hierbij wel dat dit een Derde Wereld fenomeen is. In het 'rijke Westen' is er echter evenzeer overbevolking. Maar door onze welvaart en de gepaarde massaconsumptie is de overbevolking hier op eerste zicht niet merkbaar, ze is verborgen. Feit blijft echter dat we ook hier meer verbruiken dan Gaia aankan. Dit criterium heeft meer geldigheid dan wanneer de kwestie via absolute cijfers uit de context wordt getrokken, zoals rechts doet, of simpelweg ontkend, zoals links doet.

Meneer de Martelaere zweert als oplossing voor deze problematiek bij controversiële maatregelen zoals geboorte inperken en reëmigratie. Vooral dat eerste zal menig nationalist, om niet te spreken van menig Commilitone, voor de voet stoten. Ook ik zie het als een volksnationalistische deugd later een omvangrijke kroost op te mogen voeden, maar men mag toch even stilstaan bij het groenrechts standpunt dat ook hier sprake is van overbevolking. Hoe dan ook, wat dan wel een wenselijke grootte zou zijn leidt ons tot het tweede symptoom.

Het tweede symptoom is vergrootschaliging. Net als voorgaand punt geldt dit vrijwel overal ter wereld, de huidige samenlevingen zijn veel te grote entiteiten. Meneer de Martelaere stelt dat dieren, die nog altijd met de natuur verbonden zijn,  leefbare groepen vormen. Onze blinde expansiedrift is simpelweg onnatuurlijk.

Hoewel meneer de Martelaere holist is steunt hij hier toch de reductionist Richard Hunt, oprichter van het anarchonationalistisch-groen tijdschrift ‘Alternative Green’.  Hunt vertrekt van het wetenschappelijk feit dat het menselijk geheugen maximaal 500 personen kan onthouden. Volgens Hunt is het nodig dat een maatschappij vooral niet anoniem is, en daarom mogen leefgemeenschappen de kaap van 500 ook niet overschrijden. Hoewel de volledige logica hieromtrent te veel is om in deze synthese nog samen te vatten, kan ik er uit ervaring van getuigen dat een zoekopdracht in Google hierover voldoende informatie oplevert.

In een zin samengevat moeten leefgemeenschappen niet anoniem zijn, omdat anarchisme dan mogelijk is. Meneer de Martelaere haalt onze eigen vereniging hierbij als voorbeeld, wij zijn klein genoeg om geen democratie, wetten… nodig te hebben. Wij werken met consensus en in een goed draaiend studentenverbond hoort het ook zo, net als in een goed draaiend leefverbond. En mocht er wel sprake zijn van een onoplosbaar conflict, dan kan de minderheid de gemeenschap altijd verlaten. Ik kan het niet laten hierbij vast te stellen dat de trefpunten op z’n zachtst gezegd opmerkelijk zijn.

Volgens meneer de Martelaere is deze verkleinschaliging nodig, of we gaan eraan, plomp gesteld. Daarom roept hij ook op tot onze quasi-onvoorwaardelijke steun aan alle afscheidingsbewegingen overal ter wereld, ‘small is beautiful.’ Hier merkt hij een interessante paradox uit de actualiteit op. Nu, Turkije hoeft zeker niet op zijn sympathie te rekenen met haar standpunt tegenover Koerden, Armeniërs en andere minderheden. Maar de Cypriotische kwestie is dan weer wel de voornaamste rede dat Turkije niet zal toetreden tot de EU. De steun van Turkije aan de autonomie van de Turks-Cypriotische gemeenschap mogen, nee moeten, wij welzeker steunen. Daarom stelt meneer de Martelaere dan ook dat nationalisme goed is, maar dat we ook weer niet te Jacobijns moeten worden. Vlaams Belang is voor Vlaamse identiteit en onafhankelijkheid, heel goed, maar de partij staat minder positief tegenover provincies. Dit mag echter ook best wel erkent worden, er is bijvoorbeeld een duidelijk onderscheid tussen Limburg en West-Vlaanderen, en dat is alleen maar goed ook vanuit zijn visie.

We kunnen de lijn hier doortrekken naar de economie. De wereldhandel moeten we tegengaan, in iedereen zijn belang, wat 11.11.11 en consorten ook mogen beweren. Dit is volgens meneer de Martelaere niet om ter minst omdat de inheemse mens het meest baat heeft bij haar inheemse voeding. We trekken de lijn nog een keer door, en nu naar de cultuur. We moeten respect opbrengen voor de kleine dingen die ons onderscheiden. In meneer de Martelaere zijn tijdschrift Gwenved heeft hij niet voor niks een vaste column onder de noemer ‘Taalhof.’

Nationalisme kent vele strekkingen, de een eerder centraliserend, de ander hevig decentraliserend. Meneer de Martelaere zijn bedenkingen bij het tweede symptoom mag iedereen, net als bij het eerste, zeker wel eens in overweging durven nemen.Het derde en laatste symptoom is mechanisering. Dit is volgens meneer de Martelaere nog wel het meest controversiële van de drie.

De ongebreidelde technologische ontwikkeling (laten we nu niet van vooruitgang spreken) van de laatste eeuwen heeft onze wereld grondig herschapen, en dat doet het nog altijd. Als cruciaal argument hierbij stelt meneer de Martelaere de volgende vraag: Zijn we er beter van geworden? Het wat tegenwoordig als zeer eng beschouwd (zelfs binnen de NSV!) begrip ‘rollenpatronen’ is integraal aan de traditionele maatschappijen. Rollen zijn aldaar ingedeeld naar geslacht, leeftijd… en niks is mis binnen dit kader. Ook kinderarbeid niet, zolang het maar op maat gemaakt wordt. Dit doet menig mens ongetwijfeld steigeren. Maar wat ons vandaag de dag beter zou doen, zijn de gevolgen van de ‘vooruitgang.’ Psychoses, drugs… labiliteit is meer regel dan uitzondering geworden. Dit valt te verwijten aan de teloorgang van de rollenpatronen, wat te wijten valt aan de ondergang van de traditionele maatschappijen, wat een direct gevolg is van de technologische ontwikkeling.

Zijn we er beter op geworden? Meneer de Martelaere heeft er zijn bedenkingen bij. Zullen we er ooit nog beter op worden? Daar is hij ook niet al te optimistisch over. Toch is hij nog een beetje hoopvol, mits een aaneenschakeling van kleine catastrofes ziet hij het tij nog keren. Eens het individu een flinke dosis ongemak voor lief moeten nemen zal hij geleidelijk aan vrijwillig afstand doen van wat hem van de natuur losmaakt. Een voorbeeld ter illustratie, neem de stroomstoringen in het Gentse. Stel dat dit ongemak zich met de regelmaat van de klok manifesteert. Men zal dan geneigd zijn de kaarsen gewoon te laten staan. Op de televisie kan men ook al niet meer rekenen dus gaat men wel eens vaker iets zien in een ‘alternatief’ tijdverdrijf. Zo kan het tot een antitechnologische kettingreactie komen. Of het hier ooit daadwerkelijk toe komt laat hij in het midden.

Meneer de Martelaere besluit zijn commentaar met enkele praktische overwegingen in de groenrechtse strijd. Een duidelijke ecologisch-conservatieve politieke partij zou een mooi begin zijn, partijpolitiek moet niet vermeden worden als het zo een stem kan laten weerklinken. Enkele hoopvolle signalen, zelfs van groenlinkse hoek, ten spijt is dit er nog altijd niet van gekomen.

In retrospect kan ik stellen dat de vormingsavond geslaagd was. Hierbij gaat nogmaals mijn dank uit naar meneer de Martelaere, de NSV! sluit toekomstige samenwerking zeker niet uit!

Thierry Vanroy
cand.rer.
Praeses NSV! Hasselt 2005 -