Om te kunnen begrijpen waarover de zaak Laplasse gaat, is het een noodzaak om eerst de feiten te geven die aan het hele proces vooraf gaan. Het geheel aan gebeurtenissen is te situeren op het einde van de Tweede Wereldoorlog en de plaats is Oostduinkerke. Het is niet mijn bedoeling om hier een pleidooi te houden voor wie er nu al dan net correct was tijdens die oorlog, dat doen anderen wel in mijn plaats, maar ik wil wel deze zaak als voorbeeld nemen van een systeem dat na een politieke oorlog de Vlamingen benadeelt, veroordeelt en uiteindelijk vermoordt.Ik zal hier een kort overzicht geven van wat er gebeurd is.
Ik zal hier een kort overzicht geven van wat er gebeurt is. Op zeven september werd Diksmuide ingenomen door de geallieerden. Door deze bedreiging van het Canadese leger dat daar zijn hoofdplaats had gemaakt, moesten de Duitsers wijken naar Groenendijk Bad waar ze een batterij hadden staan die bestond uit een commandobunker, vijftien bunkers voor manschappen en munitie. Als bewapening hadden ze zes 155mm-kanonnen aangebracht. Waar er een bezetter is, is er uiteraard ook verzet. Dit Geheim Leger, of de “witten” besloten om in de nacht van zeven op acht september op eigen houtje te gaan patrouilleren. Als basis hadden ze de gemeentelijke jongensschool ingenomen.
Op het nieuws van de bevrijding reagerend begon de bevolking te gaan plunderen. Dat was een probleem voor de Duitsers want het geplunderde goed was hun eigendom. Daarom gingen ze samen met de burgemeester een kijkje nemen wat er gebeurde en om zoveel mogelijk mensen te ontmoedigen verder te gaan met hun plunderingen. Daarbij ging het stadsbestuur, dat meegegaan was, op de vlucht wegens een niet nader omschreven reden.
Op acht september, de dag van de plunderingen, nam het Geheime Leger 23 Duitse krijgsgevangenen die niet deel uitmaakten van de batterij in Groenendijk Bad. Het G.H. Leidde de krijgsgevangen paradegewijs langs de straten van Oostduinkerke en kwamen ook voorbij het huis van Irma Laplasse die samen met haar zoon Fred en dochter Angèle buiten stond. Fred kon zich bij deze vertoning niet inhouden en riep luid dat het de witten waren die voorbij kwamen. Iets wat bij mijn weten niet fout is. Fred kende en vreesde de mannen van de witte brigade echter en wilde de straat oversteken om met een vriend deze reeks van voorvallen te bespreken. Echter, hij was op het foute moment op de foute plaats want op het moment dat hij wil oversteken, rennen er twee mannen met wapens uit het het naburige huis en nemen Fred mee onder het mom van “inlichtingen verstrekken”. Hij was niet de enige want de witten hielde razzia's doorheen heel het dorp om de zogenaamde zwarten op te pakken. De “zwarten” werden samen met de krijgsgevangen opgesloten in de jongensschool, de basis van het G.H.
Om het verdere verloop van deze dag te geven beperk ik mij tot het absolute noodzakelijke. Rond de middag trok een compagnie Duitsers naar het dorp om de overdracht van de bovenvermelde goederen te verzekeren. Ze stuitten er op verzet, er komt een vuurgevecht en uiteindelijk sterven er meerdere verzetslieden. De krijgsgevangenen worden bevrijd en de zwarten worden ondergebracht in een huis in de buurt van de school omdat er op vrijwel hetzelfde moment twee Canadese tanks optrokken naar het dorp. Eén van de tanks werd opgeblazen en de anderen vluchtte weg. De zwarten waren aan hun lot overgelaten en de Duitsers waren een beetje kwaad. Daarom schoten ze obussen af op het dorp waarbij er verschillende mensen omkwamen, waaronder familie van Laplasse. Twee verzetslieden werden door de zwarten geroepen om dekking te zoeken voor de obussen. Deze lieden overleefden de aanval en bevrijden de zwarten als dank. Fred Laplasse liep daarop terug naar het dorp met een aantal verzetslieden. Het afweer van Duitsers was echter nutteloos want de volgende nacht bezetten de Canadezen Oostduinkerke nadat ze het eerst eens goed hadden bestookt.
Wat is nu het verhaal van Laplasse? Na de aanhouding van haar zoon was Irma ongerust omdat haar man nog niet was teruggekeerd. Henri Laplasse was een VNV'er en lid van de hulppolitie. Uit angst om opgepakt te worden, was hij gedurende de hele dag en nacht bij zijn moeder blijven zitten. Irma en haar dochter Angèle gingen hem bezoeken om er zeker van te zijn dat hij gezond en wel was. Onderweg kwamen ze een Duitser tegen waaraan ze het verhaal vertelde van haar zoon die opgepakt was door de witten. Irma en haar dochter arriveerden pas laat terug thuis. Zelfs Fred was voor hen thuis gekomen.
Waarom werd Irma dan gearresteerd? In de eerste plaats vonden ze geen verdachten die voldeden aan de eisen van verklikker. Ten tweede omdat ze iemand zochten die het vermoeden van verklikking kon bevestigen. Ten derde omdat de verkenners van het Geheime Leger twee vrouwen hadden zien praten met een Duitser op een padje naar de Duitse batterij. Het was voor de twee vrouwen een noodzaak om dit padje te nemen omdat het verzet hard optrad tegen iedereen die die dag in het dorp was.
Om een lang verhaal kort te maken: Irma werd gearresteerd en geplaatst in een interneringscentrum voor zwarten en haar dochter werd opgenomen in een heropvoedingsinstituut te Gent. De substituut van de krijgsauditeur te Brugge eiste op 11 oktober dat de processen-verbaal van de getuigenissen naar hem onverwijld werden toegestuurd. Die kwamen aan op 13 oktober en men had een zaak-Laplasse. De eerste vraag die men heeft geprobeerd te beantwoorden is de vraag wie de Duitser was waarmee Laplasse had gesproken. De men bleek J. Beyer te zijn, een Duits militair die enkel bevoegd was voor niet militaire zaken en die enkel de dieren rondom de batterij moest verzorgen om de manschappen vers voedsel te kunnen bezorgen.
Het eerste verhoor gebeurde door de rijkswachter Counye die niet bevoegd was voor ondervragingen. Dat is de reden waarom de auditeur geen gebruik heeft gemaakt van zijn verslag over de verhoringen. In die verhoring staan verschillende fouten zoals het versmelten van twee verschillende gebeurtenissen, de presumptie dat Laplasse met Beyer had gesproken zonder dat deze dat gemeld had in zijn verhoor. De reden daarvoor is dat hij niets kon zeggen omdat hij de batterij niet mocht verlaten, iets wat hij die dag toch had gedaan. Maar aangezien de auditeur geen gebruik heeft gemaakt van dit vervalst verslag is er voor de rest weinig relevantie.
De tijdsspanne die volgt in het gerechtelijk onderzoek wens ik hier niet te bespreken. Wat ik wel wens te doen is een overzicht geven van een zaak die op zich al een rechtstak zou kunnen vormen. Het is een feit dat gedurende het onderzoek allerlei dingen gebeurd zijn die niet kunnen in een eerlijk proces binnen een democratie, maar zoals we al wel weten is er na de oorlog niet echt een democratie gehanteerd als het aankwam op de vervolgingen van Vlamingen. Men heeft Irma Laplasse meerdere malen er toe aangezet om verklaringen te ondertekenen die vals waren of die niet correct weergaven wat er werkelijk gebeurd was. Ze heeft uiteindelijk de verklaringen ondertekend die het beste weergaf wat er gebeurd is. Ik neem dit voorbeeld graag aan als een kritiek op het vroegere en het huidige rechtssysteem. Wat als zulke voorvallen meer dan eens gebeuren? Wat als men mensen woorden in de mond legt die incorrect zijn? Wat als men door dit te doen er zeker van is dat men de zaak kan winnen en men er een onschuldige kan indraaien voor een aantal jaren cel? Dat zet niet enkel de rechtszekerheid op het spel, maar dat vernietigd de essentie van de democratie, namelijk het recht op een eerlijke behandeling en de zekerheid dat de wet wordt nageleefd als er iets gebeurt.
Verdere feiten die de aandacht trekken in dit proces: ten eerste baseerde de auditeur zich wel degelijk op het verslag van Counye, hoewel die er niet bevoegd voor was om zulke verslagen op te stellen. Gebruik maken van een onbevoegd verslag valt onder meineed. Dat wil zeggen dat Laplasse veroordeeld is en uiteindelijk ook vermoord wegens een onbekwaam verslag en een even onbekwame auditeur die toch wel gebruik maakt van zulke niet-identificeerbare documenten.
Een ander voorbeeld is bijvoorbeeld de foute benoeming van de woonplaats van Laplasse. In plaats van Groenendijk Bad heeft de auditeur in zijn verslag Oostduinkerke Bad geschreven. De rest van het proces is puur recht, maar dat bespreek ik hier niet. Dat brengt ons dan bij de conclusie. In mijn ogen is Laplasse veroordeelt om een veroordeling te kunnen hebben en om aan de familie van de verzetslieden te kunnen zeggen dat ze de dader hebben gevonden. Want zoals steeds en toen meer dan nu primeert het valse Belgische gevoel dat het Geheime Leger had bovenop het Vlaamse gevoel van Laplasse en haar familie. Men kan dus zeggen dat Laplasse veroordeelt is om politieke redenen en omwille van een beetje wroeging van de Belgische staat. Als ik rechter was in deze zaak en mijn verstand zat op de juiste plaats dan had ik de Duitsers veroordeelt en niet een arme boerenvrouw die niet eens afwist wat er buiten haar dorp gebeurde. Om deze reden vind ik het nobel om een onschuldige vrouw te herdenken en ik hoop dat dit werkje de herinnering aan haar figuur levend houdt in de Nationalistische Studenten Vereniging.
Yannick Goossens v/o Jokke II stud.rer.jur. Scriptor NSV!-Antwerpen 2006 - '07
