Ecologisme

Het gebeurt niet vaak dat er – in Nederlandse vertaling nog wel – een nieuw boek verschijnt dat we meteen een vaste plaats in onze Gwenvedbibliotheek kunnen geven. Dat het boek over eten gaat verklaart misschien een deel van de belangstelling, met name van uitgeverij De Arbeiderspers (de meeste mensen bekommeren zich nu eenmaal meer om eten dan om metafysische problemen). Het heet ‘Een pleidooi voor echt eten’ en is van de hand van de Amerikaan Michael Pollan. In de boekhandel zag ik het bij kookboeken staan, maar dat is een monumentale vergissing. De relevantie van het boek en de eventuele invloed die het kan hebben situeren zich – via het ‘kanaal’ van de factoor eten – op cultureel en maatschappelijk vlak, zoveel was me al duidelijk na het lezen van een eerste bespreking in de krant. En toen spoedig daarna de tweewekelijkse aflevering van ‘The American Conservative’ in de bus viel, met daarin een interview met auteur Michael Pollan, was het duidelijk: in dat boek over voedsel was ook ideologisch voedsel te vinden.

Een eerste prettige verrassing: in een tijd waarin wetenschap (‘op haar smalst’, voeg ik er graag aan toe) in toenemende mate alles en iedereen lijkt te overheersen is Michael Pollan eerlijk onwetenschappelijk, een tikje antiwetenschappelijk zelfs. Het nutritionisme (precies de poging om ons voedingspatroon wetenschappelijk te regelen) is zijn favoriete schietschijf. Die typische contaminatie van wetenschap en industrie heeft ons plezier in eten zowel als ons aanvoelen wat gezond eten is grotendeels te niet gedan. ZE spreekt niet meer over voedsel maar over voedingsstoffen, die men dan blijkbaar verondersteld wordt willekeurig tot iets eetbaars te kunnen synthetiseren. Het gaat niet meer over granen, groenten, fruit en vlees of vis, maar over oxydanten, omega-weet-ik-veel, vezels, aminozuren en (on)verzadigde vetzuren. De industrie ging alles wit raffineren: bloem, rijst, suiker. Het gamma voedingsmiddelen dat in allerlei etensmiddelen terug kwam werd steeds smaller: rijst, tarwe, maïs en soja. Voor de ‘smaak’ zorgen vet, zout en zoet. Gezellig empirisch-anekdotisch gaat de auteur daartegen in met de volgende natte-vingeradviezen. Bijna vanzelfsprekend roept hij op om kunstmatige kleur-, smaak- en zoetstoffen te mijden en pleit hij voor zo vers mogelijke producten van de lokale markt, als het kan van de biologische teelt. Voor sommigen minder evident zal zijn advies zijn om niets te eten wat niet kan rotten of wat ingrediënten bevat die onbekend, niet uit te spreken of meer dan vijf in getal zijn. Even schitterend onwetenschappelijk is zijn goede raad betreffende hetgeen je in de supermarkt (als dat al de plaats is waar je voedsel wil kopen) moet aanschaffen: neem in gedachten je grootmoeder of je overgrootmoeder mee en koop slechts datgene wat zij zou kennen en appreciëren. In zijn overigens enthousiaste bespreking van het boek in De Standaard schrijft Kerel Verhoeven: “Mocht (Pollan) het hele systeem van landbouw en voedselvoorziening willen ombouwen, dan was hij een gevaarlijke utopist. Maar hij blijft in de keuken.” Het is in het licht van die toch ietwat onderkoelde reactie dat het interview in The American Conservative interessant is. Want daarin gaat Michael Pollan nog een stukje verder in politiek-maatschappelijke richting. Voor Karel Verhoeven misschien ‘gevaarlijk’, voor ons een extra meerwaarde bovenop zijn op zich al genietbaar en waardevol boek.