Wanneer men zich verdiept in een geschiedenis van de solidaristische theorievorming in Vlaanderen kan men naast de onvermijdelijke Joris Van Severen en diens Verdinaso niet rond de figuur van Edgard Delvo. Vooral de uitzonderlijke weg die Delvo bewandelde - van marxist tot solidarist – wekt verbazing daar deze maatschappijvisie vooral ingang vond in katholieke middens na het verschijnen van de pauselijke encyclieken Rerum Novarum van paus Leo XIII en Quadragesimo Anno van Paus Pius XI.
Op 23-jarige leeftijd wordt Delvo in 1928 secretaris van de socialistische Centrale voor Arbeidsopvoeding om 4 jaar later benoemd te worden tot secretaris-generaal van de Opvoedingscentrale. Reeds op jonge leeftijd beseft Delvo, geïnspireerd door de werken van zijn mentor Hendrik De Man, dat de marxistische theorie niet in overeenstemming is met de sociale werkelijkheid. Het socialisme dient niet gericht te zijn op één particuliere klasse, maar op de hele volksgemeenschap. In Nationalisme en Socialisme onderstreept De Man nog de bevrijdende waarde van het volksnationalisme, maar gaandeweg dwaalt de socialistische voorman af naar een op de monarchie steunend unitair-belgicistisch denken. De vrijgevochten denker Delvo verstaat echter dat het ware socialisme slechts tot volle ontplooiing kan komen als deze verbonden is met een volksnationaal bewustzijn. Delvo was een overtuigde aanhanger van het “Planisme” van De Man. De hoofdlijnen van dit Planisme waren een gemengde economie, nationalisatie van het kredietwezen en de basisindustrieën en een economische expansiepolitiek. Om dit plan te verwezenlijken stelde hij tevens een resem maatregelen voor om het parlementaire systeem efficiënter te doen werken. Resultaat was het “democratisch socialisme”.
In 1939 zijn er intense contacten tussen Delvo enerzijds en Viktor Leemans en Joris van Severen anderzijds. De heren leren uit deze ontmoetingen dat hun opvattingen verbazend dicht bijeen liggen. Men vat het plan op om samen een tijdschrift “Tijd en Taak” uit te brengen, maar het uitbreken van de oorlog beslist daar anders over. Bij het binnenvallen van de Duitse troepen meldt hij zich voor het Belgische en Franse leger, maar raakt al snel gedesillusioneerd door het gebrek aan discipline en de chaos die hij daar aantreft. Na zijn terugkeer uit Frankrijk vindt hij thuis een uitnodiging van Viktor Leemans om hem zo snel mogelijk op te zoeken. Deze sprak hem over de te vormen Eenheidsbeweging waarin het VNV het voortouw zou nemen. Delvo ziet hierin het ultieme middel om zijn socialistische en volksnationale ideeën te verwezenlijken en wordt meteen opgenomen in de Raad van Leiding waar hij verantwoordelijk wordt gesteld voor de vorming der leden en militanten. In 1942 wordt Delvo aangesteld tot leider van de Unie van Hand- en Geestesarbeiders. Deze éénheidsvakbond had voor Delvo het instrument moeten zijn om zijn ideeën in praktijk om te zetten. De moeizame samenwerking met de Duitse bezetter maakten dit echter onmogelijk.
Wanneer de Duitse troepen zich uit België terugtrekken, verlaat ook Delvo het land en wordt hij lid van de Vlaamse Landleiding tot het einde van de oorlog in mei ’45. Na de oorlog wordt hij door een militaire rechtbank ter dood veroordeeld. Om zijn straf te ontlopen zwerft hij jarenlang, gescheiden van vrouw en kinderen, door Duitsland om uiteindelijk in 1974 als staatloos burger naar Vlaanderen terug te keren.
Opnieuw in zijn thuisland verblijvend, wordt hij door verschillende kranten, tijdschriften en verenigingen van zowel de linker als rechterzijde van het politieke spectrum gevraagd voor interviews en lezingen Toegegeven, de leerstellingen van Delvo zijn niet altijd even actueel meer, toch kunnen wij, nationalisten, nog steeds heel wat opsteken van diens ideeën. Zo herinnert hij ons steeds uit te gaan van het primaat van de politiek over de economie. De politiek ten dienste van de volksgemeenschap en niet van een particuliere klasse, duistere belangen of een kleine groep economische actoren.
Gert Gillis lic. rer. pol. Master Européen en Science du Travail Praeses NSV!-Antwerpen 2003-2005 Senior-Seniorum 2005-...
Bibliografie: Lemmens, P., 1995, Edgard Delvo: une quête sans repos de la justice sociale in Vouloir Delvo. E., 1983, Democratie in Stormtij,Uitgeverij de Nederlandsche Boekhandel,Antwerpen/Amsterdam, 204 p. Delvo, E. 1975, Sociale Collaboratie,Uitgeverij de Nederlandsche Boekhandel,Antwerpen/Amsterdam, 266 p. Delvo. E., 1978, De Mens Wikt,Uitgeverij de Nederlandsche Boekhandel,Antwerpen/Amsterdam, 189 p.
