Het studentenleven en zijn beschrijving zijn al eeuwen oud.Het ontstaan ervan situeert zich bij de grondvesting van de eerste universiteiten binnen de Europese cultuur – en levensruimte. Dit speelt zich af tijdens de Middeleeuwen, de tijd van de Vaganten en bursae. De moderne variant van het eeuwenoude studentenleven, die hier zal beschreven worden, is geen “ander” studentenleven dan dat van de Middeleeuwen. In tradities, gewoonten en studentikoze gebruiken is de moderne student verbonden met zijn Commilitones uit vroegere tijden. In het moderne studentenleven gaat het om een voortzetten van de oude gebruiken in een andere tijd en context, een actualisering van het verleden. Toch zijn we in geest één. In deze tekst zullen we een schets maken van de geestelijke beleving van het Nationale studentenleven.
We zullen hierbij niet zozeer uitgaan van historische data, maar meer een geestesschets maken zoals deze door de vele geschriften aan ons overgeleverd werd. Voor onze uiteenzetting over de beleving van het Nationaal studentenleven is de fi guur van Albrecht Rodenbach en de Blauwvoeterie een cruciaal gegeven. Hij en zijn beweging vormen immers het beginpunt van het nationale studentenleven in onze streken
Wie was Rodenbach?
Albrecht Rodenbach werd geboren te Roeselare op 27 oktober 1856. Hij stamde uit een gegoede burgerfamilie die afkomstig was uit Andernach in het Duitse Rijnland. Op het kleinseminarie wordt zijn Vlaamsgezindheid gewekt, mede door Hugo Verriest. In het schooljaar 1874-75 komt het tot een conflict tussen de leerlingen en de Fransgezinde directeur. Op het jaarlijkse schoolfeest weigerden de leerlingen namelijk Franse liederen te zingen en zongen zij het door Rodenbach getoondichte “Nu het lied der Vlaamse zonen” met de gekende strijdkreet “Vliegt de blauwvoet, storm op zee”. Deze actie kreeg de naam “De Grote Stooringe” en was de start van de zogenaamde “Blauwvoeterie”.
In 1876 ging hij in Leuven rechten studeren. Mede door zijn toedoen werden in 1877 twee algemene studentenlanddagen bijeengeroepen te Gent. Met zijn Leuvense studiegenoten richtte hij "Het Algemeen Vlaams Studentenverbond" op. Hun doelstellingen waren de vernederlandsing van het onderwijs en rechten voor de Vlamingen. Via het bondstijdschrift "Het Pennoen" wordt het gedachtengoed van de blauwvoeterie verspreid. Albrecht Rodenbach sterft, amper 24 jaar oud, in zijn geboortestad op 23 juni 1880. Vanaf het ogenblik van zijn overlijden wordt hij het symbool bij uitstek van de Vlaamse studentenbeweging. In 1888 wordt op het kerkhof van Roeselare zijn praalgraf ingehuldigd en vanaf 1900 wordt de Rodenbachviering een feest van de hele Vlaamse studentenbeweging. Rodenbachs liederen, gedichten en toneelwerken zijn lange tijd de inspirerende symbolen van de Vlaamse Beweging gebleven.
Wat was de Blauwvoeterie?
De Blauwvoeterie heeft haar naam te danken aan de in 1871 verschenen historische roman "De kerels van Vlaanderen", geschreven door Hendrik Conscience. Het is uit deze Roman dat Rodenbach zijn ideeën opdoet voor het “lied der Vlaamse zonen” oftewel “het kerelslied” en de strijdkreet “Vliegt de Blauwvoet, storm op zee!”. De Blauwvoet zelf is een mythische zeevogel (een soort Jan-van-gent) die als symbool dient voor de beweging en de ideologie.
Van een echte Blauwvoetersbeweging kan men spreken vanaf 1877. Op 5 september 1877 wordt in Gent een studentenlanddag gehouden ter stichting van “De algemeen Vlaamse studentenbond”. De Blauvoeters wilden een nationaal en gecorporeerd studentenleven in het leven te roepen. De belangrijkste kentrekken van de blauwvoetersideologie waren:
Streven naar authenticiteit: De blauwvoeters hadden een sterk verlangen naar het zuivere, het oorspronkelijke, en een hiermee gepaard gaande afkeer van het verbasterde. In hun visie was het middeleeuwse Vlaanderen het oorspronkelijke Vlaanderen en hadden de renaissance, de Verlichting en het daaruit voortvloeiende liberalisme en socialisme de authentieke Vlaamse volksaard aangetast.
Traditionalisme: De Blauwvoeters hadden een traditionalistische visie op de maatschappij. Zij verheerlijkten de Vlaamse boer als de behoeder van de volkse aard en gemeenschapszin en als tegenpool van de verfranste verlichte en individualistische stedeling.
Corporatisme: Uit hun liefde voor het gildewezen sprak hun voorkeur voor een corporatieve ordening van de maatschappij. De blauwvoeters organiseerden zich volgens gilden. Nu nog is het traditionele studentenleven corporatistisch georganiseerd.
Antiliberalisme: De blauwvoeters huiverden voor de liberale machtsovername in 1878 en gaven hun ongenoegen te kennen over de centraliserende staatsmacht. Zij verheerlijkten een unieke en vitale volksgemeenschap, niet het individu.
Rodenbachs denken
Rodenbachs denken kan men natuurlijk volledig situeren binnen de blauwvoetersideologie. Hieronder worden enkele elementen van zijn denken opgesomd. Deze elementen moet men niet als losstaande gegevens zien maar als verschillende delen van een sterk samenhangend geheel. Bij Rodenbach staat een hang naar het oorspronkelijke centraal. Zijn nationalisme is niet zonder te begrijpen. Hij gaat op zoek naar een soort oerkern.Hij laat zich inspireren door oude mythen en sagen en verheerlijkt de Middeleeuwen. In de middeleeuwen vindt hij immers het oorspronkelijke, het onvervalste terug. Vlamingen zijn volgens hem een heel oud (Saksisch?) Volk dat gekend is om zijn ontembare fierheid, heldenmoed, trouw aan de ruwe noordse aard en afkeer van vervreemdende beschavingen en invloeden. Een tweede element is zijn verwantschap met het Duitse nationalisme. In het Duitse nationalisme vindt hij het anti-Franse en antiverlichte terug. Hij verdiept zich dan ook in de Duitse literatuur, Goethe, Schiller, Lessing en Heine. In september 1877 publiceerde hij “Der Walkuren Rid”. Een van de eerste tekenen van zijn Wagnercultus en zijn daaruit voortvloeiende belangstelling voor de Germaanse mythologie.
Een derde element is zijn Romantisme. Hij houdt van het toneel als het nationalistische propaganda medium bij uitstek. Muziek vindt hij een hogere kunstvorm. Maar vooral de synthese van muziek en toneel in de opera draagt zijn belangstelling en bewondering weg. Rodenbach gebruikt de Kulturkampf als middel tot het doel. Volgens Rodenbach heeft de nationalistische beweging niet veel te verwachten van staat en politiek. Hij zegt niet dat politieke partijen of bewegingen geen nut hebben, maar wel dat ze van ondergeschikt belang zijn. Het volk wekken tot een nationaal bewustzijn door herbronning van het onderwijs, de kunst, de gehele cultuur van volkse tradities. Zelf is hij initiatiefnemer bij de oprichting van tal van spelersgilden, schrijft hij gedichten en toondicht hij liederen De Duitse Burschenschaften gelden voor Rodenbach als een voorbeeld. Rodenbach zelf droomde van een Vlaams “Knapenschap”, een soort “Vlaamse” Burschenschaft. Hij keek op naar de voorhoederol die de Burschenschaften speelden binnen de Duitse nationale beweging. Zijn voorliefde gaat vooral uit naar de zogenaamde Ur-Burschenschaft die nog over het echte revolutionaire elan beschikt. Zelf ondertekent hij zijn artikels herhaaldelijk met het pseudoniem“Bursche”.
Het nationale studentenleven en de NSV!
Vele van de hierboven beschreven eigenschappen vinden we ook binnen onze beweging, de NSV!, terug. Kijken we maar naar het verlangen naar het echte Vlaanderen waar we in onze goed georganiseerde vormingsavonden over filosoferen. Het vurige revolutionaire nationalisme dat onze leden betonen bij de acties die we ondernemen of de gezelligheid en de kameraadschap die we terugvinden binnen het traditionele gecorporeerde studentenleven. Indien we trouw blijven aan deze principes zullen we als beweging de toekomst en het verleden in ons verenigen.
Maarten van Dael stud. rer. pol. Praeses NSV!-Leuven 2002-2005
